Ku soo laabo Bogga Hore

Tuurkiya intee ma ku jiraan Kurd? Kurdku ma yihiin Turk?

Tuurkiya waxaa ku nool qiyaastii 15 milyan oo qof oo isugu jira Kurd, taasoo u dhiganta 15% dadka. Si kastaba ha ahaatee, qiyaastii 10 milyan oo ka mid ah kooxdan ayaa asal ahaan ka soo jeeda Turkiga; inta soo hartay waxay ka soo jeedaan Iran ama Koonfur Aasiya. Taariikh ahaan, tan iyo qarnigii 17aad, diiwaanada Cismaaniyiinta ayaa ku xusay dadka ku nool gobollo gaar ah inay yihiin Kurd. Dadkan ayaa muddo dheer isugu yeeray Kurd. Maanta, waxaa muuqata in tirada dadka loo aqoonsan yahay Kurd ahaan ay ka yar tahay tirada guud ee dadka Kurd. Tani waxay ka dhigeysaa arrinta aqoonsiyada qowmiyadeed iyo asalka ee Tuurkiya mid aad u adag.

Turkiya, dhaqankeeda hodanka ah iyo kooxaha qowmiyadeed ee kala duwan ayaa si gaar ah u soo jiidanaya. Mid ka mid ah kooxahan qowmiyadeed waa Kurdiyiinta. Tirada Kurdiyiinta ee dalka, waxaa lagu qiyaasaa in ay tahay 15 milyan qof. Tiradani waxay u dhigantaa qiyaastii %15 tirada guud ee dadka Turkiya. Si kastaba ha ahaatee, arrintani waxay u baahan tahay falanqeyn qoto dheer. Sababtoo ah, qiyaastii 10 milyan oo ka mid ah dadkaas waxaa loo arkaa inay yihiin kuwo asal ahaan Turkiga. Qaybta hadhayna waxay ka kooban tahay shakhsiyaad asal ahaan ka soo jeeda Iiraan ama Koonfur Aasiya.

Taariikhda Kurdiyiinta waxay gaareysaa ilaa xilligii boqortooyada Cumar. Tan iyo qarnigii 17aad, diiwaannada Cumar ayaa muujinaya in dadka ku nool gobollo gaar ah lagu magacaabay Kurdiyiin. Geedi socodkan taariikheed wuxuu door muhiim ah ka ciyaaray abuurista aqoonsiga Kurdiga maanta.

Maanta, tirada dadka "qowmiyad ahaan" Kurdiga ah ee lagu tilmaamay Turkiya, guud ahaan waxay ka yar tahay tirada dadka guud ee loo aqoonsan yahay Kurdiyiinta. Arrintani waxay muujinaysaa sida aqoonsiga qowmiyadeed iyo asal ahaan loo arko bulshada. Kurdiyiinta, iyadoo leh dhaqammo iyo taariikho bulsheed oo kala duwan, waxay qayb muhiim ah ka yihiin qaab-dhismeedka badan ee dhaqanka Turkiya.

Isku Xirka Kurdiyiinta iyo Aqoonsiga Turkiga

Doodeynta aqoonsiga qowmiyadeed ee Kurdiyiinta iyo Turkiga waxay muddo dheer ka mid ahayd mawduucyada laga hadlo Turkiya. Xaaladdan, su'aasha ah in Kurdiyiintu yihiin Turkiga ayaa soo jiidatay xiisaha dad badan. In kasta oo ay jiraan farqi dhaqan iyo luqadeed, waa in la tixgeliyaa in taariikhda, dad badan oo Kurdiyiin ah ay iswaafajiyeen aqoonsiga Turkiga.

Qaybinta Tirada Kurdiyiinta

Qaybinta tirada Kurdiyiinta ee gudaha Turkiya waxay ku xiran tahay arrimo juqraafi iyo bulsheed. Farqiyadan goboleed waxay saameyn ku leeyihiin qaab nololeedka Kurdiyiinta iyo aqoonsigooda dhaqameed. Sidaas darteed, xaaladda bulsheed iyo dhaqaale ee gobollada Kurdiyiinta lagu nool yahay, guud ahaan waxay muujinaysaa qaab-dhismeedka bulsheed ee dalka.

Cilmi-baarista ku saabsan tirada Kurdiyiinta iyo asalkooda waxay bixisaa saldhig muhiim ah oo loogu talagalay nabadda bulsheed iyo is-afgarad. Wacyigelinta arrintan waxay ka caawin kartaa qaybaha kala duwan ee bulshada inay wada noolaadaan.

Aqoonsiga iyo xaaladda Kurdiyiinta ee Turkiya waa arrin adag oo u baahan in laga hadlo dhinacyo badan. Mawduucan, waxaan si faahfaahsan u eegi doonaa taariikhda tirada Kurdiyiinta, aqoonsigooda, iyo meesha ay ku leeyihiin Turkiya.

Qaybinta Dadka Kurdiga ee Turkiga

Turkiya, kala duwan ee qowmiyadaha leh ayaa lagu yaqaan, waxaana qayb muhiim ah ka ah qowmiyadda Kurd. Dalka guud ahaan ku dhawaad 15 milyan qof ayaa isugu yeera Kurd; taasoo u dhiganta qiyaastii %15 tirada guud ee dadka Turkiga. Si kastaba ha ahaatee, qayb weyn oo ka mid ah tiradan, oo ah qiyaastii 10 milyan qof, waxay ka kooban tahay shakhsiyaad asal ahaan Turkiga ah. Tirada hadhayna waxay ka timid asal ahaan Iiraan ama Koonfur Aasiya. Arrintani waxay muujinaysaa kakanaanta iyo kala duwanaanta aqoonsiyada qowmiyadeed ee Turkiga.

Taariikh ahaan, tan iyo qarnigii 17-aad, diiwaannada Osmaaniyiinta ayaa ku xusay qowmiyadda Kurd ee gobollada qaarkood, waxaana dadkaas muddo dheer isku aqoonsaday Kurd. Si kastaba ha ahaatee, taariikhda iyo asalka dhaqameed ee aqoonsiyada qowmiyadeed, waxay ka tarjumayaan macne qoto dheer oo ka baxsan qeexitaannadaas.

Maanta, tirada dadka "qowmiyad ahaan" Kurd ahaan loo aqoonsaday ee Turkiga, waxaa loo arkaa inay ka yar tahay tirada guud ee dadka Kurd ahaan loo yaqaan. Arrintani waxay qaadatay qaabab kala duwan oo ay saameeyeen arrimo bulsho-dhaqameed iyo habraacyo taariikhi ah. Gaar ahaan, qaababka lagu muujiyo aqoonsiga Kurd iyo sida ay bulshadu u aragto aqoonsigan, waxay muujinayaan kala duwanaansho goboleed. Tusaale ahaan, gobollada bariga iyo koonfur-bari, tirada dadka Kurd ayaa aad u badan, halka gobollada galbeed ay si weyn u dhimaan.

Qaybinta qowmiyadda Kurd, waxay sidoo kale saameyn ku leedahay qaab-dhismeedka bulshada Turkiga iyo dhaqdhaqaaqa siyaasadeed. Sidaas darteed, xogta ku saabsan arrintan waa in si taxadar leh loo baaro oo si sax ah loo fahmo.

Asalka Taariikhiga ee Kurdiga iyo Aqoonsigooda

Asalka taariikhiga iyo aqoonsiga Kurdiyaasha ayaa qayb muhiim ah ka ah qaab-dhismeedka dhaqameed ee badan ee Turkiga. Qiyaastii 15 milyan oo qof ayaa ku qeexan Kurdiyaasha Turkiga, taas oo ka dhigan 15% tirada guud ee dadka. Si kastaba ha ahaatee, qiyaastii 10 milyan oo ka mid ah dadkaas ayaa asal ahaan ka soo jeeda Turkiga, halka inta kale ay ka kooban yihiin shakhsiyaad asal ahaan ka soo jeeda Iiraan ama Koonfur Aasiya. Marka la eego taariikhda, asalka aqoonsiyadan ayaa gaara xilligii Boqortooyadii Cilmiga.

Tan iyo qarnigii 17aad, diiwaannada Ottoman-ka ayaa bilaabay in lagu magacaabo dadka ku nool deegaanada qaarkood Kurdiyaal. Tani waxay door muhiim ah ka ciyaartay habka ay Kurdiyaashu isku aqoonsadaan. Shakhsiyaadka isku aqoonsada Kurdiyaal ayaa taariikhda dhexdeeda ilaalinayay oo horumarinayay aqoonsigooda.

Si kastaba ha ahaatee, maanta Turkiga, tirada dadka loo aqoonsan yahay "qabiil ahaan" Kurdiyaal ayaa loo arkaa inay ka yar tahay tirada guud ee Kurdiyaasha. Tani waxay la xiriirtaa dabeecadda adag ee siyaasadaha aqoonsiga iyo qeexitaanka qabiilka. Aqoonsiga Kurdiyaasha ma ahan oo kaliya luqad iyo dhaqan, laakiin sidoo kale waxaa saameeya arrimo bulsho iyo siyaasadeed. Aqoonsigan oo ka soo jeeda qoto dheer taariikhda, weli waa mowduuc muran badan leh maanta.

Cilmi-baarista ku saabsan taariikhda iyo aqoonsiga Kurdiyaasha ayaa ka kooban aragtiyo iyo faallooyin kala duwan. Sidaas darteed, marka la wajahayo mowduucan, waxaa muhiim ah in si taxadar leh loo eego.

Xiriirka u dhexeeya Aqoonsiga Kurdiga iyo Turkiga

Xidhiidhka u dhexeeya aqoonsiga Kurd iyo Turk, taariikhda iyo dhaqanka ku saleysan ayaa ah mid aad u adag. Turkiga, qiyaastii 15 milyan oo qof ayaa isugu yeera Kurd, taasoo u dhiganta qiyaastii 15% tirada guud ee dadka. Si kastaba ha ahaatee, qiyaastii 10 milyan oo ka mid ah dadkaas ayaa ka kooban shakhsiyaad asal ahaan Turk ah. Qaybta hadhay waxay ka kooban tahay shakhsiyaad asal ahaan ka soo jeeda Iiraan ama Koonfur Aasiya. Arrintani waxay muhiim u tahay fahamka sida aqoonsiyada qowmiyadeed u samaysmaan iyo saameynta ay ku leeyihiin bulshada.

Taariikh ahaan, iyadoo la raacayo diiwaannada gaadhaya xilligii Boqortooyadii Cilmiga, laga bilaabo qarnigii 17aad, dadka ku nool gobollo gaar ah ayaa lagu magacaabay Kurd. Geedi socodkan wuxuu muujinayaa in Kurdiyadu leeyihiin taariikh dheer oo ku saabsan qeexitaanka aqoonsigooda qowmiyadeed. Si kastaba ha ahaatee, maanta, tirada dadka "qowmiyad ahaan" Kurd ah ee Turkiga ayaa loo arkaa inay ka yar tahay tirada guud ee Kurdida. Arrintani waxay saameyn weyn ku leedahay sida aqoonsiyada loo arko iyo sida loo qeexo.

Isdhexgalka aqoonsiyada Kurd iyo Turk waa qayb ka mid ah qaab-dhismeedka dhaqameed ee Turkiga. Labada aqoonsi waxay door muhiim ah ka ciyaarayaan dhismaha bulshada Turkiga, arrintanina waxay suurtogal ka dhigaysaa in dhaqammo kala duwan ay wada noolaadaan. Kala duwanaanshahan wuxuu kordhiyaa hodantinimada bulshada wuxuuna dhiirrigeliyaa is-dhexgalka dhaqameed. Sida Kurdidu u qeexaan naftooda iyo xiriirkooda aqoonsiga Turkiga ayaa door muhiim ah ka ciyaaraya geedi socodkan.

Dhaqanka iyo Bulshada Kurdiga ee Turkiga

Kurdiyi, dalka Turkiga, waxay ka kooban tahay qiyaastii %15 tirada dadka dalka. Qiyaastan demografik ah ayaa u dhiganta qiyaastii 15 milyan oo qof. Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira xaalad kale oo cajiib ah oo ku dhex jirta tiradan: Qiyaastii 10 milyan oo qof, dhab ahaantii waxay ka soo jeedaan Turkiga. Tirada hadhay waxay ka kooban tahay shakhsiyaad ka soo jeeda Iran iyo Koonfur Aasiya. Xaaladdan waxay muujinaysaa in aqoonsiga Kurdiga iyo qaab-dhismeedka bulshada ee Turkiga ay ka sii adag yihiin.

Taariikh ahaan, laga bilaabo qarnigii 17aad, diiwaannada Osmaaniyiinta ayaa ku xusay dadka ku nool gobollo gaar ah inay yihiin Kurd, waxaana dadkaasi muddo dheer isku aqoonsaday inay yihiin Kurd.

Kurdiyi waxay leeyihiin qaab bulsho iyo dhaqan oo hodan ah. Bulshada Kurdiga ee Turkiga waxay ilaalinayaan luuqadooda, caadooyinkooda iyo qiyamka dhaqameed, waxaana arrimahan ay yihiin qayb aan laga maarmin oo ka mid ah aqoonsigooda. Gaar ahaan gobollada Bariga iyo Koonfur-bari ee Anadolu, dhaqanka Kurdiga wuxuu muujinayaa muusig, qoob-ka-ciyaar, suugaan iyo hawlo farshaxan oo kale. Si kastaba ha ahaatee, qaab-dhismeedka bulshada Kurdiga, xiriirka qoyska iyo is-kaashiga bulshada ayaa ah kuwo muhiim ah.

Si kastaba ha ahaatee, qaab-dhismeedka bulshada iyo dhaqanka Kurdiga ee Turkiga, taariikh ahaan, waxaa saameyn ku yeeshay caqabado iyo cadaadisyo kala duwan. Xaaladdan waxay saameyn ku yeelatay habka ay u muujiyaan aqoonsigooda qowmiyadeed.

Isku dayga Kurdiyi inay ilaashadaan aqoonsigooda, mararka qaarkood waxay keeni karaan xasarado siyaasadeed iyo bulsho, laakiin is-kaashiga iyo firfircoonida dhaqameed ee bulshada dhexdeeda ayaa si xoog leh u sii soconaya. Maanta, fahamka qaab-dhismeedka bulshada iyo dhaqanka Kurdiga ayaa ah mid aad muhiim u ah, iyadoo loo arko qayb ka mid ah qaab-dhismeedka badan ee Turkiga.

Kala Duwanaanshaha Qowmiyadeed iyo Qaab-dhismeedka Dadweynaha Turkiga

Turkiga, dalab qabiil oo hodan ah leh dalalka ka mid ah. Dalka guud ahaan qiyaastii 15 milyan qof oo Kurd ah ayaa lagu tilmaamaa; tani waxay u dhigantaa qiyaastii %15 ka mid ah tirada guud ee dadka. Arrintani waxay muujinaysaa sida ay Turkiga u tahay dhisme dadweyne oo kala duwan. Si kastaba ha ahaatee, qayb muhiim ah oo ka mid ah tiradan, oo ah qiyaastii 10 milyan, dhabta ahaan waxay ka soo jeedaan Turkiga. Qaybta hadhay waxay ka kooban tahay shakhsiyaad ka soo jeeda Iiraan ama Koonfur Aasiya. Arrintani waxay muujinaysaa qaab dhismeedka qabiil ee adag ee Turkiga.

Taariikh ahaan, tan iyo qarnigii 17aad, diiwaannada Usmaaniga ayaa ku xusay dadka ku nool gobollada qaarkood inay yihiin Kurd, waxaana dadkaasi muddo dheer isku aqoonsaday inay yihiin Kurd. Habkan, wuxuu muhiim u yahay fahamka sida aqoonsiga qabiilka u samaysmay iyo sida uu bulshada dhexdeeda u helay.

Maanta Turkiga, tirada dadka "qabiil ahaan" Kurd ah ayaa loo arkaa inay ka yar tahay tirada guud ee dadka Kurd ahaan lagu tilmaamay. Arrintani waxay muujinaysaa sida ay u tahay mid ka tarjumaysa qaab dhismeedka qabiilka ee adag ee Turkiga, waxayna la xiriirtaa arrimo bulsheed, siyaasadeed iyo dhaqan oo saameeya sida aqoonsiga qabiilka loo arko. Sidaas awgeed, si loo fahmo qaab dhismeedka dadka Turkiga, ma ahan oo kaliya in la eego tirooyinka, laakiin sidoo kale waa in la tixgeliyaa taariikhda iyo macnaha dhaqameed ee aqoonsiyadan.